အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ဒေါ်လာရှားပါးမှုက ရိုက်ခတ်လာတဲ့ မြန်မာ့ကျန်းမာရေး

နောင်နောင်​ရေးသားသည်။

ခွေးကိုက်ခံရတာက ကြောက်စရာကောင်းပါတယ်။ဒါပေမယ့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ခွေးကိုက်ခံရပြီးဆေးရုံရောက်သွားတဲ့အခါလိုအပ်တဲ့ ခွေးရူးကာကွယ်ဆေးကို အချိန်မီ မရနိုင်တာက ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းလာနေပါတယ်။

မကြာသေးခင်က မိတ်ဆွေတစ်ယောက် ခွေးကိုက်ခံရလို့ ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးကို ခွေးရူးကာကွယ်ဆေး သွားထိုးခဲ့ပါတယ်။ ဆေးရုံရောက်တော့ သူအပါအဝင် လူသုံးယောက်ပဲ ရှိသေးတယ်။ ဆေးတစ်ပုလင်းကို လူငါးယောက်အသုံးပြုဖို့ စောင့်နေရတာကြောင့် နောက်ထပ်လူတွေ လာမလားဆိုပြီး စောင့်ခဲ့ကြပါတယ်။ နောက်ဆုံးလူငါးယောက်မပြည့်ဘဲ လေးယောက်ပဲ ရှိခဲ့တဲ့အတွက် ဆေးမထိုးနိုင်ဘဲ ပြန်လာခဲ့ရပါတယ်။

ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံကြီးတွေမှာတော့ဆေးရှိကောင်းရှိနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ဒါပေမယ့်အဲဒီဆေးရုံတွေဆိုတာ မြန်မာနိုင်ငံမှာရှိတဲ့ လူတိုင်းအတွက် မဟုတ်ပါ။ တနေ့စာတနေ့ရုန်းကန်နေကြရတဲ့လူတွေအတွက် မသက်ဆိုင်တဲ့နေရာမျိုးပါပဲ။

ဒီဖြစ်ရပ်ကိုဆေးရုံတစ်ခုရဲ့စီမံခန့်ခွဲမှုအခက်အခဲတစ်ခုအဖြစ်ပဲ မြင်လိုက်ရင် ပြဿနာရဲ့ အတိမ်အနက်ကိုမြင်တာ မဟုတ်‌သေးပါဘူး။တကယ်တော့ ဒီဖြစ်ရပ်နောက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ကျန်းမာရေးစနစ်တစ်ခုလုံးကို ဝင်ရောက်ထိခိုက်နေတဲ့ ပိုကြီးတဲ့ ပြဿနာတစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံခြားငွေရှားပါးလာခြင်း၊ ဒေါ်လာကို စစ်အုပ်စုဘက်က ထိန်းချုပ်လာခြင်းနဲ့ သွင်းကုန်လိုင်စင်တွေကို တင်းကြပ်လာခြင်းက ဆေးဝါးရရှိနိုင်ရေး လမ်းကြောင်းကိုပါ တိုက်ရိုက် ရိုက်ခတ်လာတာပါ။

ဒေါ်လာရှားတာက ဘာကြောင့် ဆေးရှားတာနဲ့ ဆက်စပ်သလဲ။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဆေးဝါးဈေးကွက်ဟာ ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှုတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အသုံးပြုနေတဲ့ ဆေးဝါးတွေရဲ့ ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ဟာ ပြည်ပကနေ တင်သွင်းရတာဖြစ်တယ်လို့ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်ထားတဲ့ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒေါ်လာမရှိရင်ဆေးတင်သွင်းလို့မရဘူး။ဆေးတင်သွင်းလို့မရရင်ဆေးရှားမယ်။ ဆေးရှားရင် ဈေးတက်မယ်။ ဈေးတက်ရင် လူနာတွေ ဆေးမဝယ်နိုင်တော့ဘူး။ ဒီလို ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာကျပ်ငွေတန်ဖိုး ကျဆင်းလာတာနဲ့ နိုင်ငံခြားငွေ ရရှိနိုင်မှု ပြဿနာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ သုံးသပ်ချက်မှာလည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလက တစ်ဒေါ်လာ ကျပ် ၁,၅၀၀ ခန့်ရှိရာက ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလမှာ ပြင်ပဈေးကွက်အရ ကျပ် ၅,၀၀၀ နီးပါးအထိ ကျပ်​ငွေတန်ဖိုးကျဆင်းလာခဲ့တာက နိုင်ငံခြားငွေ ရှားပါးမှုကို ဖြစ်စေပြီး ဆေးဝါးနဲ့ အခြေခံလိုအပ်ကုန်ပစ္စည်းတွေအပေါ် သွင်းကုန်ကန့်သတ်မှုတွေ ဖြစ်လာစေခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဆေးရှားတာကို “ဆေးကုမ္ပဏီတွေ ဆေးမသွင်းချင်လို့”လို့ မြင်လို့မရပါဘူး။ဆေးဝါးတင်သွင်းဖို့လိုတဲ့ ဒေါ်လာကိုရှာမရတာ၊ ရှာရင်တောင် တရားဝင်လမ်းကြောင်းကနေ ရရှိဖို့ ခက်ခဲတာနဲ့ အဲဒီဒေါ်လာသုံးပြီး ဆေးတင်သွင်းဖို့ လိုင်စင်ရယူရတာတွေက အဓိက အတားအဆီးတွေ ဖြစ်လာတာပါ။ ဆေးက ရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် တင်သွင်းလို့မရဘူး ဖြစ်နေတာပါ။ဘာ​ကြောင့်တင်သွင်းလို့ မရတာလဲဆို​တော့ အာဏာသိမ်းထားတဲ့ စစ်အုပ်စုကတားမြစ်ထားတာ​ကြောင့်ပါ။

၂၀၂၂ ခုနှစ်ကတည်းက ဆေးဝါးတင်သွင်းသူတွေဟာ ဒေါ်လာကို ကိုယ်တိုင်ရှာပြီး ဝယ်နိုင်မှ ဆေးဝါးတင်သွင်းခွင့်ရမယ့် စစ်တပ်ထုတ်ပြန်တဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကြောင့် အခက်အခဲတွေ ကြုံခဲ့ရကြောင်း သတင်းမှတ်တမ်းတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာကိုပဲ သွေးတိုး၊ နှလုံး၊ ဆီးချိုနဲ့ အခြားရောဂါတွေ အတွက် အသုံးပြုတဲ့ ဆေးတွေ ရန်ကုန်ဈေးကွက်မှာမရတော့တာတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ဆေးဝါးရရှိနိုင်မှုဆိုင်ရာ လေ့လာချက်ကလည်း၂၀၂၁နောက်ပိုင်း စည်းမျဉ်းပြောင်းလဲမှု တွေကြောင့် ဆေးတချို့ ပိုမိုရှားပါးလာပြီး တင်သွင်းခွင့်လျှောက်ထားရတဲ့အချိန် ကြာမြင့်လာခြင်း၊ အကောက်ခွန်ရှင်းလင်းမှု နှောင့်နှေးခြင်းနဲ့ ဆေးဝါးတင်သွင်းမှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်တွေကြောင့် ဆေးဝါးရရှိနိုင်ရေး လမ်းကြောင်း ထိခိုက်လာတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

၂၀၂၄ မှာတော့ ဆေးတင်သွင်းခွင့်ကို ပိုပြီး တင်းကြပ်လာပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နိုင်ငံခြားငွေပြဿနာနဲ့ ဆေးပြတ်လပ်မှုကြားက ဆက်စပ်မှုကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေတဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၄ စက်တင်ဘာမှာ ဆေးဝါးတင်သွင်းသူတွေဟာဆေးတင်သွင်းခွင့်ရဖို့ ပြည်ပတင်ပို့မှုကနေ ရရှိထားတဲ့ နိုင်ငံခြားငွေရှိကြောင်း ပြသရမယ့် စည်းမျဉ်းအသစ် ထွက်လာပါတယ်။အဲဒီအချိန်မှာဆေးဝါးတင်သွင်းခွင့် ၇၁၆ ခု၊ ကုမ္ပဏီ ၁၁၆ ခု၊ တန်ဖိုးအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၃ ဒသမ ၈၂၂ သန်းဖိုးရှိတဲ့ တင်သွင်းခွင့်ပြုချက်တွေကို ပယ်ဖျက်ခဲ့တယ်လို့ သတင်းတွေမှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

အဓိကအကြောင်းက ရိုးရိုးလေးပါ။ နိုင်ငံခြားငွေ မလုံလောက်တော့ဘူး။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံခြားငွေ ထွက်မသွားအောင် သွင်းကုန်တွေကို ထိန်းတယ်။သွင်းကုန်တွေကို ထိန်းတော့ ဆေးတင်သွင်းဖို့ ခက်လာတယ်။ ဆေးတင်သွင်းဖို့ ခက်တော့ ဆေးရရှိနိုင်မှု ကျဆင်းလာတယ်။ ဆေးရရှိနိုင်မှုကျတော့ဈေးတက်တယ်။ လူနာက ဆေးရုံမှာ ဆေးတစ်ပုလင်းကို လူငါးယောက်ပြည့်အောင် ထိုင်စောင့်ရတဲ့အထိ ဖြစ်လာတယ်။ ဒီဟာက ဆေးဝါးပြတ်လပ်မှုရဲ့ အဆုံးပိုင်းမှာ မြင်ရတဲ့ ပုံရိပ်တစ်ခုပါ။ အာဏာသိမ်းမှုရဲ့ စီးပွားရေးအကျိုးဆက်ကို လူနာရဲ့ သွေးကြောထဲအထိ မြင်လာရပြီ။

ရင်နာစရာ​ကောင်းလှတဲ့အမှန်တရားက အဖိုးတန်လှတဲ့ပြည်သူ​တွေရဲ့အသက်ကိုကယ်တင်ဖို့ ​အရည်အ​သွေးအဆင့်မီဆေးဝါး​တွေတင်သွင်းဖို့အတွက် ​စစ်အုပ်စုမှာဒေါ်လာမရှိ​ပေမယ့် ပြည်သူ​တွေကိုဗုံးကြဲသတ်ဖို့အတွက် ​လေယာဥ်ဆီ ၊တိုက်​လေယာဥ်​တွေ၊လက်နက်ခဲယမ်း​​တွေ ဝယ်ယူဖို့အတွက်ကြ စစ်တပ်ဆီမှာ ​​ဒေါ်လာရှိ​နေတာပဲဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ လေ့လာချက်မှာတော့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်က စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့တဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ ထဲက ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်က ပြီးခဲ့တဲ့ ခြောက်လအတွင်း အခြေခံလိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေ ပြတ်လပ်မှုကို တွေ့ကြုံခဲ့ရတယ် လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ၈၈ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကလည်း ဆေးပြတ်လပ်မှုက လူနာကုသမှုအရည်အသွေးကိုထိခိုက်စေတယ်လို့ သဘောတူထားပါတယ်။ ဒါဟာ ဆေးဆိုင်တစ်ဆိုင်မှာ ဆေးတစ်မျိုး မရှိတာမျိုး မဟုတ်တော့ပါဘူး။ကျန်းမာရေးစနစ်တစ်ခုလုံးရဲ့ဆေးဝါးရရှိရေး လမ်းကြောင်းပြဿနာ ဖြစ်နေပြီဆိုတာပါပဲ။

ဒီအခြေအနေကြောင့်လူနာတွေကြုံနေရတဲ့ နောက်ထပ်ပြဿနာက အရင်သောက်နေကျ ဆေးမရတော့ပဲ အလားတူဆေးအစားထိုးသုံးစွဲရတာပါ။ သွေးတိုးဆေး၊ ဆီးချိုဆေး၊ နှလုံးဆေးလို ရေရှည်ပုံမှန်သောက်ရတဲ့ ဆေးတွေကို အရင်သောက်နေကျ အမှတ်တံဆိပ်မရတော့တဲ့အခါ အခြားတံဆိပ်ကို ပြောင်းသောက်ရတာတွေ ရှိလာပါတယ်။တချို့က အဓိကဆေးဝင်ပစ္စည်းတူတဲ့ဆေးအမျိုးအစား ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ဒါပေမယ့်လူနာက ဆရာဝန်နဲ့ မတိုင်ပင်ဘဲ ဒီဆေးလည်း သွေးတိုးကျတယ်ဆိုတော့ သောက်လိုက်မယ် ဆိုပြီး ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် ပြောင်းသောက်ရတဲ့ အခြေအနေ ရောက်လာတော့ အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ လ တွေ က ဆွေမျိုးထဲက အဒေါ်တစ်ယောက် အရင်သောက်နေကျ သွေးတိုးကျဆေးမရတော့ အခြားဆေးသောက်ရပြီး သွေးပေါင်မကျဘဲ ဒုက္ခရောက်ခဲ့ရတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ ဒီပြဿနာရဲ့ လူနာဘက်က အခြမ်းကိုမြင်ရတာတစ်ခုပါပဲ။ဒီလိုဖြစ်ရပ်တွေကို လူနာတစ်ယောက်ရဲ့ အမှားလို့မြင်လို့မရပါဘူး။ လူနာက ရွေးချယ်စရာမရှိအောင် ဖြစ်လာတဲ့ အခြေအနေကိုလည်း ကြည့်ရပါမယ်။

ခွေးရူးကာကွယ်ဆေးမှာတော့ အစားထိုးပြီး စောင့်ကြည့်လို့မရဘူး။ဒီပြဿနာထဲမှာ ခွေးရူးကာကွယ်ဆေးကပိုပြီးအရေးကြီးပါတယ်။အကြောင်းက ခွေးရူးပြန်ရောဂါဟာ ရောဂါလက္ခဏာပေါ်လာပြီးနောက် သေဆုံးနိုင်ခြေ အများဆုံး ရောဂါဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခွေးကိုက်ခံရပြီးနောက် သင့်တော်တဲ့ ရောဂါကာကွယ်ရေးကုသမှုကို အချိန်မီ ရရှိရင်တော့ ကာကွယ်နိုင်တဲ့ ရောဂါ ဖြစ်ပါတယ်။

အနာကို ဆပ်ပြာနဲ့ ရေများများသုံးပြီး ချက်ချင်းဆေးကြောတာကလည်း အရေးကြီးသလို။ အနာပြင်းထန်တဲ့ ကိုက်ခံရမှု ဖြစ်ရင် ခွေးရူးပြန်ရောဂါ ကာကွယ်ဆေးအပြင် ခွေးရူးပြန်ရောဂါ ကာကွယ်ပေးတဲ့ အထူးသွေးရည် လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ခွေးကိုက်ခံရတဲ့သူတစ်ယောက်ကို “လူငါးယောက်ပြည့်မှ ဆေးထိုးမယ်” ဆိုတဲ့ အခြေအနေထဲ ထားရတာဟာကျန်းမာရေးစနစ်အခြေအနေအတွက်သတိပေးခေါင်းလောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

လူအများသုံး ဆေးပုလင်းတစ်ပုလင်းကို လူအနည်းငယ်ပဲ အသုံးပြုရင် ကျန်တဲ့ဆေးကို စွန့်ပစ်ရမယ်။ ကာကွယ်ဆေးတွေမှာ ဖွင့်ပြီးနောက် အသုံးပြုနိုင်တဲ့အချိန်နဲ့ သိုလှောင်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းတွေ ရှိပါတယ်။ ဆေးဝါးမလုံလောက်တဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုမှာ ဆေးအလဟဿမဖြစ်အောင် လူနာတွေကို စုစည်းပြီး ထိုးပေးတာဟာ စီမံခန့်ခွဲမှုအရ နားလည်နိုင်ပါတယ်။ဒါပေမယ့်အဲဒီလိုစီမံခန့်ခွဲမှုရဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ကို လူနာရဲ့ အသက်အန္တရာယ်နဲ့ မပေးသင့်ပါဘူး။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကလည်း ခွေးရူးကာကွယ်ဆေးကို အရေပြားအတွင်း ထိုးတဲ့နည်းနဲ့ ထိုးခြင်းက ဆေးပမာဏကို လျှော့ချနိုင်ပြီး ဆေးဝါးအကန့်အသတ်ရှိတဲ့ နေရာတွေမှာ အထောက်အကူ ပြုနိုင်တယ်လို့ အကြံပြုထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖြေရှင်းရမယ့်နေရာက ဆေးရုံတံခါးဝမှာ လူနာငါးယောက်ပြည့်အောင်စောင့်ခိုင်းတာနဲ့ မပြီးပါဘူး။ဒီလောက်အရေးကြီးတဲ့ ဆေးကို လူနာတစ်ယောက် လာတဲ့အချိန်မှာတောင် အချိန်မီ မပေးနိုင်အောင် မြန်မာ့ကျန်းမာရေးစနစ်ကိုဘယ်လိုအခြေအနေအထိ တွန်းပို့ထားပြီလဲ ဆိုတာကို မြင်နေရပါတယ်။

ဒေါ်လာရှားပါး ၊ဈေးတက်တာဟာ စီးပွားရေးသမားတွေအတွက်ပဲ ပြဿနာမဟုတ်တော့ပါဘူး။ သွင်းကုန်လိုင်စင် ခက်တာဟာ ကုန်သည်တွေအတွက်ပဲပြဿနာမဟုတ်တော့ပါဘူး။ဆေးဝါးတင်သွင်းမှုနှေးတာဟာ ဆေးကုမ္ပဏီတွေအတွက်ပဲ ပြဿနာမဟုတ်တော့ပါဘူး။ နောက်ဆုံးမှာ အဲဒီအကျိုးဆက်ကို လူနာက ဆေးမရခြင်း၊ ဆေးဈေးမတတ်နိုင်ခြင်း၊အစားထိုးဆေးသောက်ရခြင်းနဲ့ အသက်အန္တရာယ် ရင်ဆိုင်ရခြင်း အဖြစ်ခံစားရတာပါ။

ဒေါ်လာမရှိလို့ ဆေးမသွင်းနိုင်တာဟာ စီးပွားရေးသတင်းတစ်ပုဒ် မဟုတ်ပါဘူး။ ဆေးမရှိလို့ လူနာမကုနိုင်တာဟာလည်း ကျန်းမာရေးသတင်းတစ်ပုဒ် မဟုတ်ပါဘူး။ နှစ်ခုစလုံးဟာ လူ့အသက်နဲ့တိုက်ရိုက်ဆိုင်တဲ့အကျပ်အတည်းတစ်ခုတည်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ။

ကိုးကား – WHO, Public health situation analysis Myanmar, ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank)